Запісы катэгорыі: Наша творчасць

І. Муравейка. На вайне і такое бывала

1. Подзвіг ката Марціна

А зараз, дзеткі, я вам раскажу пра ката-франтавіка. Так, так, франтавіка. Я яго не выдумаў, ён быў на самай справе.

Быў месяц май. На нашым участку фронта панаваў спакой — ні мы, ні фашысты не атакавалі. Перастрэлка, вядома, вялася — аўтаматы і кулямёты, мінамёты і гарматы[1] часам падавалі свой голас. А ў той дзень стаяла цішыня.

Надышоў абед. Я сядзеў ля бліндажа[2] і апетытна еў прасяную кашу з мясам. Бачу — за некалькі крокаў ад мяне сядзіць худы чорны кот і з зайздрасцю глядзіць на мой кацялок. Не цяжка было зразумець — галодны. За нямецкай лініяй абароны віднелася невялікая вёска. 3 яе кот і прыбег. Адкуль жа яшчэ? Мабыць, спачатку заглянуў на нямецкую кухню, але яго прагналі, і ён накіраваўся да нас. Я паклаў на траву лыжку кашы і кавалачак мяса — кот накінуўся на яду, нібы на жывую мыш.

Наеўся і лёг на бліндаж, задрамаў. Раптам недалёка разарвалася варожая міна, потым — другая, трэцяя. Кот усхапіўся і імгненна залез на самую верхавіну бярозы, якая ўзвышалася ля бліндажа.

— Захацеў паглядзець, адкуль міны ляцяць, — засмяяліся салдаты.

Зноў настала цішыня. Кот злез з бярозы і пабег да нямецкіх акопаў.

— Пайшоў у атаку.

Пра ката мы хутка забыліся, а ён пра нас — не. На наступны дзень, таксама ў час абеду, ён з’явіўся перад маімі вачыма. Я зноў яго сытна накарміў, а ён зноў улёгся на бліндажы. Немцы не стралялі, і Марцін — так я назваў свайго новага баявога таварыша — спаў спакойна і моцна. Я ўспомніў: «Захацеў паглядзець, адкуль міны ляцяць», і ў маёй галаве зашавялі-лася цікавая задумка. Карацей кажучы, напісаў алоўкам на паперцы такія словы: «Дарагі таварыш! Перадай свайму кату наступныя даныя: дзе стаяць фашысцкія гарматы і мінамёты. Сяржант Перапечка». Дастаў з рэчавага мяшка бінт і прышыў да яго баявое заданне невядомаму патрыёту. Потым разбудзіў Марціна і забінтаваў яму «параненую» шыю. «Бяжы да свайго гаспадара», — падштурхнуў ката.

Прызнацца, я не спадзяваўся, што хтосьці прачытае маю запіску і выканае заданне. Калі назаўтра Марцін прыбег да нас падсілкавацца, то на яго шыі бінта не было. Мы ўсе захваляваліся: а што, калі «паранены» кот зацікавіў ворага?

Марцін паабедаў, адпачыў і пабег дадому.

Наступнага дня мы чакалі з нецярпеннем. Прынеслі абед, але ніхто не дакрануўся да ежы: усе глядзелі ў бок вёскі.

— Бяжыць!

— Бяжыць!

На шыі ў Марціна бялеў бінт. Разбінтавалі і прачыталі: «Мінамёты стаяць за могілкамі. Ля кароўніка — пяць гармат. Віця».

А праз некалькі дзён мы пачалі наступленне. Вёску ўзялі сходу: дапамаглі знаёмы Марцін і невядомы Віця. Калі наша рота праходзіла праз вёску, я заглядаў у кожны двор, спадзеючыся ўбачыць храбрых памочнікаў. Ля перадапошняй хаты стаяў рыжагаловы хлапчук гадоў дзесяці-дванаццаці з чорным катом на руках.

— Марцін! — паклікаў я. Рота спынілася, а кот саскочыў з хлапчуковых рук і падбег да мяне.

— А ты — Віця? — звярнуўся да хлопчыка камандзір роты.

— Ага…

— Шчыры дзякуй табе ад камандавання. I твайму Марціну.

Камандзір дастаў з павозкі бохан хлеба і бляшанку тушонкі. Аддаў Віцю.

Прайшло ўжо шмат гадоў, а я помню неверагодны выпадак з франтавога жыцця.

2. Адважны

Гэта было ў час нашага наступлення. Калі мы ішлі па вуліцы адной вёскі, да мяне прывязаўся шэры і вялікі, як воўк, сабака. Чаму менавіта ён выбраў мяне з двухсот чалавек? Ды таму, што я першы кінуў яму кавалак хлеба. Думаў, што ён правядзе нас да аселіцы і вернецца. Дык жа — не, не адстаў, а пайшоў разам з намі.

Салдаты смяяліся:

— Грознае папаўненне.

— Цяпер фашысты, убачыўшы нашага чатырохногага ваяку, будуць без аглядкі ўцякаць.

— Давайце назавём яго Адважным.

— Згодзен, — падтрымаў я прапанову. — Упэўнены, што ён апраўдае сваё імя.

Наш полк, а можа, і ўся дывізія, прасунуліся наперад на кіламетраў дваццаць. I — зноў абарона. Надвячоркам прыехала паходная кухня. Я і кажу повару:

— Мне дзве порцыі кашы накладвай. I мяса таксама.

Повар зразумеў маю просьбу як жарт і рассмяяўся, а калі я з сур’ёзным выглядам паўтарыў яе, ён гэтак жа сур’ёзна адказаў:

— Калі кожнаму даваць па дзве порцыі, палова байцоў застанецца галоднай.

— Дык жа наша рота папоўнілася адным едаком, — растлумачыў я. — Хіба ты не чуў?

— А чаму той новы ядок сам не з’явіўся?

— А ён з’явіўся. Вось ён, пазнаёмся.

— Ты што, Перапечка, здзекуешся з мяне? — зазлаваўся повар. — Сабаку на харчовае забеспячэнне я не вазьму. Не прадугледжана статутам. Не затрымлівай чаргу.

Салдаты зашумелі.

— Мне трошкі не дадай!

— I мне!

— I мне!

— I мне! Вось і складзецца дадатковая порцыя. Повар згадзіўся.

Так Адважны стаў «законным» едаком роты.

Самыя важныя падзеі чакалі нас наперадзе. Адважны хутка прыжыўся ў роце. I дакладна выконваў усе мае загады і распараджэнні: ляжаў і не шавяліўся без майго дазволу, не брахаў без патрэбы. I, самае галоўнае, навучыўся адрозніваць сваіх ад ворагаў. Першыя дадзеныя пра фашыстаў ён атрымаў, калі прыдзірліва аглядаў двух палонных немцаў. Аднаму ледзь не парваў штаны.

Я пачаў браць Адважнага нават на баявую ахову. I аднойчы, у цёмную асеннюю ноч, ён, можна сказаць, здзейсніў гераічны подзвіг. Ляжу я са сваім аддзяленнем недалёка ад варожых акопаў і пільна назіраю. Успыхваюць ракеты ў небе, там-сям гучаць адзіночныя стрэлы і кароткія кулямётныя чэргі. Раптам Адважны, які спакойна ляжаў побач са мной, усхапіўся, загергетаў. Мы насцярожыліся, падрыхтаваліся да бою. Сапраўды, прама на нас паўзлі два немцы.

— Узяць, — загадваю Адважнаму.

I ён ірвануўся наперад, кінуўся на немца, прыціснуў яго да зямлі. Другога варожага салдата ў палон узялі мы.

Неўзабаве Адважны зноў пацвердзіў сваё баявое майстэрства. I зноў ноччу, калі ўся рота спала, Адважны моцна забрахаў і ўсіх разбудзіў. I не дарэмна. Групе нямецкіх разведчыкаў удалося прабрацца на пазіцыю нашай роты. Двое былі знішчаны, трое здаліся ў палон.

Пасля гэтых выпадкаў Адважнаму выдавалі ежу па поўнай салдацкай норме. На жаль, да Берліна ён не дайшоў. Выпадкова, ужо за Віслаю, ён наткнуўся на супрацьпяхотную міну. Сам загінуў, а некага выратаваў ад смерці. Ці не мяне?

[1] Гарма́та — агульная назва артылерыйскай зброі.

[2] Блінда́ж — абарончае збудаванне для ўкрыцця салдат ад агню праціўніка.

«Чытаем дзецям»

Алесь Аляшкевіч. Аўчарка

Дзяцей у вёсцы хапіліся пад поўдзень, калі маладая маці-даярка вярнулася дамоў з калгаснай фермы. Быў сонечны вераснёўскі дзень, цёплы і бязветраны. І бабуля выпусціла немаўлят — чатырохгадовага белабрысага хлопчыка і ягоную малодшую вірлавокую сястрычку — на двор крыху прагуляцца. Маці агледзела вуліцу і суседнія двары, у непакоі прайшлася па вёсцы, зазірнула ў краму і мясцовы клуб, але дзяцей нідзе не было, больш за тое, ніхто з вяскоўцаў нават не сустракаў іх на вуліцы. Хата даяркі стаяла пры канцы вёскі, адразу за нешырокім агародам пачынаўся густы бор, які цягнуўся на некалькі дзясяткаў міль. І сэрца маці пасля безвыніковых пошукаў нервова забілася ў прадчуванні нядобрага.